او را * ( وَقَوْمَها ) * و گروه او را كه از روى ضلالت و جهالت * ( يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ ) * سجده ميكنند هر آفتاب را و ميپرستند آن را * ( مِنْ دُونِ اللَّه ) * بجز از خدا * ( وَزَيَّنَ ) * و بياراسته است * ( لَهُمُ الشَّيْطانُ ) * براى ايشان شيطان * ( أَعْمالَهُمْ ) * كردارهاى ايشان را از عبادت شمس و ساير اعمال قبيحه * ( فَصَدَّهُمْ ) * پس باز داشته است ايشان را * ( عَنِ السَّبِيلِ ) * از راه راست * ( فَهُمْ لا يَهْتَدُونَ ) * پس ايشان راه نمييابند بطريق حق و عبادت شمس را در نظر ايشان شيرين ساخته و در قلوب ايشان منتشر گردانيده و قوله * ( أَلَّا يَسْجُدُوا لِلَّه ) * متعلق است به صدهم يا به زين و حرف جر در او مقدار است اى لئلا يسجدوا يعنى شيطان ايشان را از راه حق باز داشته و اعمال قبيحه را در چشم ايشان آراسته به جهت آنكه سجده نكنند مر خداى را و ميتواند بود كه بدل اعمالهم باشد و احتياج بتقدير حرف جر نباشد يعنى شيطان مزين ساخته است مر ايشان را آنكه سجده نكنند خداى را و به آن مهتدى نشوند و بعد از آن هدهد وصف حقتعالى كرده به آنچه موجب اختصاص او است باستحقاق سجود از تفرد او بكمال قدرت و علم بجهة حث آدميان بر سجده ورد كسانى كه سجدهء غير او ميكنند از بلقيس و قوم او و گفت * ( الَّذِي ) * آن خدايى كه بتوانايى كامله خود * ( يُخْرِجُ الْخَبْءَ ) * بيرون آورد پوشيده را * ( فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * در آسمانها و زمينها خبا بمعنى اظهار هر چيزيست كه پنهان باشد يعنى روشنايى كواكب را نمايان ميسازد و قطرات امطار را كه در ميان سحاب پنهانست ظاهر مىگرداند و نباتات را از زمين اخراج مىكند عكرمه و مجاهد گويند مراد به خباء هر چيزى است كه پنهان باشد يعنى ميداند آنچه را از ادراك غايت است پس آيه بمعنى غيب السموات و الارض نباشد بلكه بمعنى اخراج آن چيزيست كه در شيئى بالقوه باشد و ابداع كه اخراج آن چيزيست كه در امكان و عدم باشد بوجود و وجود نيز در اخراج خبا داخلست * ( وَيَعْلَمُ ) * و مىداند * ( ما تُخْفُونَ ) * آنچه پنهان دارند آفريدگان در دلهاى خود * ( وَما تُعْلِنُونَ ) * و آنچه آشكارا سازند بر زبانهاى خود حفص و كسايى هر دو فعل را بخطاب خوانده يعنى ميداند آنچه شما نهان و آشكار ميكنيد و معلومست كه اينمختص است بواجب الوجود بالذات و بعد از آن گفت كه * ( اللَّه ) * خداى به حق * ( لا إِله إِلَّا هُوَ ) * هيچ معبودى بسزا نيست مگر او * ( رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ) * او آفريدگار عرش عظيم است كه محيط است بكرسى و كرسى احاطه كرده همهء آسمانها و زمينها را پس عظمت عرش بلقيس نسبت به عظمت اين عرش چه تواند بود اين سجدهء نهم